BIP
5 batalion strzelców podhalańskich w Przemyślu
Historia batalionu

"Jakby co, kieby co, kany co, abo co- to my som!"

 

 

 

 Zarys historii

 

 

 

Na podstawie zarządzenia Dowódcy Krakowskiego Okręgu Wojskowego nr 045/Org z dnia 23.06.1993 r., zarządzenia nr 053/Org z dnia 26.07.1993 r. w sprawie sformowania 21 Brygady Strzelców Podhalańskich, rozkazu dowódcy 21 Brygady Strzelców Podhalańskich nr 039 z dnia 31.08.1993 r. w sprawie sformowania 21 BSP do dnia 30.04.1994 r. sformowany został 5 Batalion Strzelców Podhalańskich z nr jednostki 3489. Podstawą wydanego rozkazu było Zarządzenie Szefa Sztabu Generalnego WP nr 049/Org. wydane 26.05.1993r. 5bsp został rozlokowany w koszarach przy ul. Langiewicza w Rzeszowie.

W wyniku zmian etatowych w 2001 r. na podstawie rozkazu Dowódcy 2 KZ Nr PF z dnia 27 sierpnia 2001 r. dokonano zmiany nazwy jednostki na 5 batalion zmechanizowany.

W roku 2010, w wyniku reorganizacji struktur organizacyjnych 21 Brygady Strzelców Podhalańskich 5 batalion strzelców podhalańskich (Jednostka Wojskowa 3928) powstał z likwidowanych jednostek wojskowych, tj. 5 batalionu zmechanizowanego w Rzeszowie oraz  polsko – ukraińskiego batalionu sił pokojowych i 14 batalionu zmechanizowanego w Przemyślu.  Sformowany został do dnia 30.09.2010 roku na podstawie Rozkazu Dowódcy 21 Brygady Strzelców Podhalańskich Nr Pf – 31 z dnia 17 marca 2010 roku w sprawie reorganizacji 21 Brygady Strzelców Podhalańskich oraz „Harmonogramu reorganizacji 21 Brygady Strzelców Podhalańskich”. Miejsce dyslokacji – Przemyśl.

5 batalion strzelców podhalańskich jest pododdziałem posiadającym stały skład organizacyjny, kompanię dowodzenia, 4 kompanie zmechanizowane, kompanię wsparcia, kompanię logistyczną oraz Zespół Zabezpieczenia Medycznego. Batalion wchodzi w skład 21 Brygady Strzelców Podhalańskich i jest podporządkowany bezpośrednio Dowódcy 21 Brygady Strzelców Podhalańskich. Przeznaczony jest do wykonywania zadań jako podstawowy moduł bojowy WLąd  w etatowym składzie lub wzmocniony w ramach brygady lub samodzielnie. Działania bojowe prowadzi w warunkach normalnych lub ograniczonej widoczności, w strefach klimatycznych do których jest szkolony i przygotowywany.

 

 

 

Dziedzictwo tradycji

 

Batalion powstał na podstawie zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr 049/Org z dnia 26.05.1993 r. nakazując przyjąć dziedziczenie i kultywowanie tradycji wojsk podhalańskich od czasu ich powstania do dnia dzisiejszego.

 

 

 

Tradycje

 

  • 5 Pułku Strzelców Podhalańskich 22 Dywizji Piechoty Górskiej
  • 5 Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej

 

Zgodnie  z  Decyzją  Nr  383/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 15  października 2010r.
5. batalion strzelców podhalańskich przyjął i z honorem kultywuje dziedzictwo tradycji. Na podstawie
ww. decyzji 5 bsp przyjął imię generała brygady Andrzeja Galicy oraz przejął sztandar rozformowanego
5 batalionu zmechanizowanego z Rzeszowa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Święto batalionu

 

Decyzją Nr 134/ MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 04.09.95 r. dzień 1 października ustanowiony został jako Święto 5 Batalionu Strzelców Podhalańskich.

 

 

 

 

 

5 Pułk Strzelców Podhalańskich w Przemyślu

 

5 psp powstał 1 października 1921 roku jako jeden z pułków wchodzących w skład  2 Dywizji Górskiej. Jego rodowód wywodził się z tradycji 4 pułku strzelców polskich „Błękitnej Armii „ gen. Józefa Hallera. W maju 1919 r. pułk przybył do Polski i jako 46 Pułk Strzelców Kresowych wszedł w skład 11 Dywizji Piechoty. Walczył przeciwko Ukraińcom  pod Toporowem i Jabłonówką. Następnie dozorował granicę z Niemcami w rejonie Siewierza i Dąbrowy Górniczej. W styczniu 1920 r. pułk uczestniczył w akcji zajmowania Pomorza, a szlak prowadzący przez Grudziądz, Starogard i Tczew zakończył 9 lutego 1920 r. udziałem w uroczystości zaślubin morza przez generała Hallera w Pucku.

W wojnie polsko-bolszewickiej, w czerwcu 1920 r. pułk walczył w rejonie miasta Szyragi i nad jeziorem Szo, odnosząc przejściowe sukcesy. Pod koniec lipca,  w czasie odwrotu z linii rzek Auta - Berezyna, stoczył krwawy bój z bolszewikami w okolicach Poniżan nad Niemnem. W dniach 13-14 sierpnia 1920 r. zajął pozycje obronne w rejonie Radzymina, gdzie   w walkach z Armią Czerwoną został rozbity. Wobec faktu opuszczenia stanowisk bojowych pułk został czasowo rozwiązany. Po odtworzeniu zdolności bojowej, we wrześniu 1920 r. skierowano go w rejon Brześcia, gdzie dokonał udanego wypadu na Małorytę. W październiku, w ostatniej fazie wojny, walczył pod Słuckiem. Walki te zrehabilitowały pułk i w grudniu 1920 r. minister spraw wojskowych, gen. Kazimierz Sosnkowski anulował wcześniejszy rozkaz o rozwiązaniu pułku.

Po podpisaniu pokoju pułk  skierowano  do Nieświeża, a potem do Przemyśla, gdzie stacjonował w koszarach przy ul. Słowackiego do 1939 r. jako 5 Pułk Strzelców Podhalańskich. Uroczystość przeformowania odbyła się 26 listopada 1921 r. W Przemyślu mieściła się tez siedziba  dowództwa 22 Dywizji Piechoty Górskiej., w skład której wchodził 5 psp razem z 2 psp w Sanoku , 6 psp w Samborze i 22 PAL. Pułk był widoczny w życiu miasta, współpracował z wieloma organizacjami i instytucjami. Bardzo popularna była orkiestra pułkowa. Obywatele  miasta zabiegali o zaproszenia na bale organizowane w pięknym kasynie 5 psp. Podobnie jak w innych pułkach stacjonujących na kresach, również w 5 psp  tworzono kompanie „szlacheckie” wyróżnione herbem większości służących tam żołnierzy.

Sztandar pułku  ufundowało społeczeństwo  Starego i Nowego Sambora, Turki i Chyrowa. Wręczył go Pułkowi 18 maja 1924 roku gen. Lucjan Żeligowski. Bardzo eleganckie w formie i wykonaniu były odznaki pamiątkowe 5 psp. Zasadniczym elementem odznaki – projektu artysty malarza Mariana Strońskiego – jest biało emaliowana swastyka o trapezowatych ramionach połączonych „orłami skalnymi" – jak to okreslono w regulaminie - o rozpostartych skrzydłach.  Centrum odznaki stanowi biało emaliowana tarcza z cyfrą pułku, obramowana pierścieniem z napisem, na emaliowanym tle, „5 Pułk Strzelców Podhal.”

W wojnie obronnej 1939 r. 5 psp  wraz z 22 DPG wchodził w skład Armii „Kraków” i stanowił północną flankę grupy operacyjnej „Śląsk”. W dniu 2 września 1939 roku w trakcie transportu pułk został zbombardowany i odłączył się od niego 3 batalion. W dniu 3 września pułk zajął pozycje obronne w rejonie miejscowości Klucze koło Olkusza. Następnie w dniach 4–5 września znajdował się w odwrocie do rejonu Miechowa i Działoszyc. W nocy z 6 na 7 września pułk w rejonie Złota i Jurkowa osłaniał przeprawę dywizji przez Nidę. W dniu 8 września walczył pod miejscowością Owczary, a w dniu 9 września pod Broniną, gdzie poniósł znaczne straty. W dniu 10 września w trakcie marszu na Staszów 22 Dywizja Piechoty Górskiej została rozproszona. 11 września pułk wchodzi w skład zgrupowania płk. Woźnikowskiego, wraz z którym przeprawił się przez Wisłę pod Połańcem i skierował się w kierunku Rozwadowa, aby w dniu 12 września stoczyć walkę w Jaślanach. W dniu 18 września pułk wobec okrążenia i niemożności prowadzenia dalszych walk został rozwiązany. W lipcu 1944 nastąpiło odtworzenie Pułku w ramach Armii Krajowej na terenie podokręgu Rzeszów w rejonie Jasła. Pułk został rozwiązany po zajęciu terenu jego działania przez oddziały Armii Czerwonej.

 

Dowódcy 5 pułku strzelców podhalańskich:

 

  • mjr Henryk Witkowski (10 XI 1918 – 5 I 1919 we Włoszech)
  • ppłk Franciszek Kozłowski (6 I - 4 II 1919 we Francji)
  • płk Marian Mercier (5 II - 19 X 1919 we Francji i Polsce)
  • płk Eugeniusz Stecz (20 X 1919 – 29 V 1920)
  • mjr Józef Liwacz (30 V - 9 VIII 1920)
  • płk Bronisław Krzywobłocki (10 - 13 VIII 1920)
  • mjr Józef Liwacz (14 - 19 VIII 1920)
  • płk Jan Branicki (20 VIII 1920 – 1926)
  • płk Filip Brzezicki (1926-1929)
  • płk piech. Julian Janowski (1930-1936)
  • ppłk dypl. Tadeusz Klimecki (1936-1938)
  • ppłk Antoni Żółkiewski (1938-1939)

 

Na podstawie:

Motyka W. „Za nasom ślebodę za ojcyzne miłom” Milówka 2008

Moś W. B.  „Strzelcy podhalańscy”  Warszawa 1998

 

 

 

 

 

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych